Pomoc Polakom

Publikacja: Symptomy zespołu stresu pourazowego PTSD u rodziców w transgranicznych sprawach rodzinnych

FRAGMENT PUBLIKACJI

SPIS TREŚCI
Rozdział I
Wprowadzenie teoretyczne do symptomów stresu pourazowego PTSD
u rodziców w transgranicznych sprawach rodzinnych
1.1. Wprowadzenie do tematyki transgranicznych spraw rodzinnych
1.2. Przegląd literatury i badań przedmiotu
1.3 Konceptualizacja – definicje przedmiotu badawczego
1.4 Operacjonalizacja – zdefiniowanie zmiennych i wartości
1.5 Pytania badawcze
Rozdział II
Metodologia badawcza symptomów stresu pourazowego PTSD u rodziców w transgranicznych sprawach rodzinnych
2.1 Jednostki analizy
2.2 Próba badawcza w latach 2016-2018
2.3 Kwestionariusz CAPS
Rozdział III
Wyniki badania symptomów stresu pourazowego PTSD u rodziców w
transgranicznych sprawach rodzinnych w latach 2016-2018 w Polsce
3.1 Obserwacja i analiza wyników badania
3.2 Dyskusja
Bibliografia

Symptomy zespołu stresu pourazowego PTSD u rodziców w transgranicznych sprawach rodzinnych

(FRAGMENT PUBLIKACJI)

Syndrom Stresu Pourazowego (ang. Post-traumatic stress disorder – PTSD) to odrębna jednostka chorobowa zdefiniowana przez Amerykańskie Stowarzyszenie Psychiatrów jako zaburzenie psychiatryczne osób, które doświadczyły lub były świadkiem traumatycznego wydarzenia jak klęska naturalna, poważny wypadek, atak terrorystyczny, udział w walce w czasie wojny lub były zagrożone śmiercią, przemocą seksualną czy poważnym zranieniem. Na początku PTSD było tożsame z tzw. nerwicą wojenną w czasie I Wojny Światowej oraz „walką ze zmęczeniem” po II Wojnie Światowej wśród weteranów tych wojen. W kolejnych latach zaczęto testy PTSD stosować do badania cywilów wobec ludzi poszkodowanych po klęskach naturalnych oraz wydarzeniach indywidualnych jak wypadki samochodowe, pożary czy przemoc fizyczną mężczyzn lub gwałty na kobietach.

Symptomami PTSD jest przeżywanie ponowne traumatycznego wydarzenia, unikania bodźców kojarzonych z traumą lub ogólne odrętwienie, zwiększenie pobudzenia i zaburzenie społecznego funkcjonowania. Osoby z PTSD mają długo po traumatycznym wydarzeniu intensywne niepokojące myśli i uczucia z nim związane, często przejawiając je ponownie przez koszmary senne czy retrospekcje. Odczuwają one przy tym strach, smutek, złość, często są oderwani od innych ludzi i relacji społecznych.1 Symptomy możemy rozróżnić na cztery kategorie objawów, które mogą mieć różne stopnie nasilania. Pierwszą kategorią jest intruzja, czyli nachodzące natrętne powtarzające się myśli, mimowolne wspomnienia, niepokojące sny lub retrospekcje traumatycznego wydarzenia. Drugą jest unikanie wspomnień o traumatycznym wydarzeniu przez unikanie ludzi, miejsc, sytuacji, a nawet przedmiotów kojarzących się z tym wydarzeniem. Trzecią kategorią są zmiany w poznaniu i nastroju, co przejawia się przez niezdolność zapamiętywania ważnych aspektów traumatycznych wydarzeń, negatywnych myśli, uczuć, które prowadzą do zniekształconych przekonań postrzegania siebie i innych obwiniając siebie lub otoczenie, ciągły strach złość, poczucie wstydu lub winy oraz zmniejszenie zainteresowania aktywnościami, które wcześnie te osoby cieszyły. Czwartą kategorią są pobudzenie i reaktywność przez drażliwość, wybuchy złości, auto destruktywne zachowania, nadmierna czujność, problemy ze snem i koncentracją.2

Symptomami PTSD jest przeżywanie ponowne traumatycznego wydarzenia, unikania bodźców kojarzonych z traumą lub ogólne odrętwienie, zwiększenie pobudzenia i zaburzenie społecznego funkcjonowania. Osoby z PTSD mają długo po traumatycznym wydarzeniu intensywne niepokojące myśli i uczucia z nim związane, często przejawiając je ponownie przez koszmary senne czy retrospekcje. Odczuwają one przy tym strach, smutek, złość, często są oderwani od innych ludzi i relacji społecznych.1 Natężenie PTSD występuje rozciągnięte w czasie znacznie dłużej niż przy stresie zaraz po traumatycznym wydarzeniu więcej niż miesiąc powodując często stres chroniczny i problemy w codziennym funkcjonowaniu społecznym. Często symptomy pojawiają się po trzech miesiącach od traumy, ale objawy mogą się pojawiać później oraz utrzymywać przez miesiące i lata występując razem z innymi stanami psychicznym jak: depresja, nadużywanie substancji psychoaktywnych czy problemów z pamięcią i innymi problemami ze zdrowiem fizycznym i psychicznym. PTSD towarzyszą ostre zaburzenia stresowe zaraz po wydarzeniu i utrzymują się do miesiąca po nim, zaburzenia adaptacyjne w wyniku stresorów utrzymują się od 3 miesięcy do pół roku, zaburzenia zahamowanego zaangażowania społecznego oraz reaktywne zaburzenie przywiązania często występujące u dzieci, ale nie trwa zbyt długo.3

Syndrom stresu pourazowego PTSD jest zatem zbiorem chronicznie występujących symptomów i kategorii stresu o dużym natężeniu często odroczonym w czasie wynikającym z traumy, która jest kluczowym pojęciem do zdefiniowania czym PTSD w ogóle jest. Trauma jest przeżyciem zdarzenia, a nie reakcją na to zdarzenie wywierającym znaczny wpływ na psychikę osoby a syndrom stresu pourazowego jest konstruktem przedstawiającym właśnie odroczony zbiór elementów składających się na ten odroczony w czasie chroniczny stres. Według diagnostycznego i statystycznego podręcznika zaburzeń umysłowych, wydania 4 poprawionego (DSM-IV-TR) wydanego przez American Psychiatric Association (APA) definiuje się traumę jako: ” […] bezpośrednie i osobiste doświadczenie zdarzenia, które wiąże się ze śmiercią albo z poważnymi obrażeniami, lub z groźbą śmierci albo poważnych obrażeń, lub z innym zagrożeniem dla integralności fizycznej danej osoby; z byciem świadkiem śmierci, obrażeń albo zagrożenia integralności innej osoby, lub z wiadomością o nagłej, lub gwałtownej śmierci albo o poważnych obrażeniach, lub o zagrożeniu śmiercią, albo z poważnymi obrażeniami, których doświadczył członek rodziny lub inna bliska osoba (Kryterium A1). Reakcja danej osoby na to zdarzenie musi się wiązać z silnym strachem, poczuciem bezradności lub przerażeniem (w przypadku dzieci, musi się wiązać z dezorganizacją zachowania lub pobudzeniem; (Kryterium A2) ”. Wyżej wskazana definicja traumy DSM-IV-TR znacznie zawęża zjawisko traumy do wydarzeń związanych z utratą życia czy zdrowia i nie uwzględnia zagrożenia dla integralności psychicznej wyrażonej w definicji traumy APA z 1987 roku w DSM-III-R nie uwzględniające takich wydarzeń takich jak przemoc emocjonalna, rozłąka czy poniżenie.

W kontekście mojego badania trauma wynikająca z traumatycznych wydarzeń skutkujących uprowadzeniem dziecka i wynikających z tej sytuacji zaburzeń stresu pourazowego PTSD w związku z czym stosuje definicję traumy DSM-III-R.4 Według tej definicji traumy: „Istotną cechą tego zaburzenia jest rozwój charakterystycznych objawów po zdarzeniu stresującym psychicznie, które wykracza poza zakres niezwykłych ludzkich doświadczeń (tj. Poza zakresem tak powszechnych doświadczeń, jak zwykła żałoba, przewlekła choroba, straty biznesowe i konflikt małżeński). Stresor powodujący ten syndrom byłby znacząco stresujący dla prawie każdego i zwykle jest doświadczany z intensywnym strachem, przerażeniem i bezradnością. Charakterystyczne objawy to ponowne przeżycie traumatycznego wydarzenia, unikanie bodźców związanych z tym zdarzeniem lub osłabienie ogólnej reakcji i zwiększone pobudzenie […] Najczęstsze urazy obejmują poważne zagrożenie życia lub integralności fizycznej; poważne zagrożenie lub krzywdę dzieci, współmałżonka lub innych bliskich krewnych i przyjaciół; nagłe zniszczenie domu lub społeczności; lub widząc inną osobę, która została lub jest poważnie ranna, lub zabita w wyniku przemocy fizycznej. W niektórych przypadkach trauma może polegać na uzyskaniu informacji o poważnym zagrożeniu lub krzywdzie dla bliskiego przyjaciela, lub krewnego, np. g., że czyjeś dziecko zostało porwane, torturowane lub zabite […] Zaburzenie jest najwyraźniej poważniejsze i trwalsze, gdy stresor jest zaprojektowany przez człowieka”. 5

W przypadku mojego badania traumatycznym wydarzeniem nie są „zwykłe” konflikty małżeńskie, ale takie wydarzenia traumatyczne w rodzinach doprowadzające do cywilnego porwania dziecka, czyli prawnie uznawanego porwania przez rodzica, który ma pełnie praw rodzicielskich i jest rodzicem nie tylko faktycznie, ale w świetle prawa zarówno krajowego jako jak i międzynarodowego prawa publicznego. Mówimy zatem o wykraczający poza „zwyczajny” konflikt małżeński a wchodzący w tematykę uprowadzenia dziecka i w konsekwencji procedury prawnej mającej na celu rozstrzygnąć, czy dziecko ma zostać zawrócone do państwa, z którego zostało zabrane przez jednego rodzica bez zgody drugiego. W związku na powyżej wynikający aspekt porwania dziecka przez rodzica oraz wyjazdu z jednego kraju do drugiego w badaniu chcę sprawdzić, czy stosując kategorie traumy z syndromu PTSD możemy zaobserwować podobne symptomów, oraz jakie jest ich nasilenie i częstotliwość wskazujących na PTSD.

Stres wywołany zerwaniem naturalnych więzi między rodzicem a dzieckiem ma znaczenie dla rozwoju dziecka, ale także występowania syndromu pourazowego u rodzica. Nawiązując do tytułu mojej pracy badawczej oraz do literatury przedmiotu, do której się odniosłam w poprzedniej części dotyczącej konceptualizacji jako symptomy, uważam zaobserwowane właściwości stanu psychicznego osoby badanej, które wskazują na zaistnienie syndromu stresu pourazowego w wyniku doświadczonej traumy. Syndrom wskazujący na wystąpienie PTSD jest wytwarzany przez stresor związany z doświadczoną traumą. Stresor powoduje wcześniej opisane cztery kategorie symptomów PTSD obserwowane w zachowaniu i deklarowanemu samopoczuciu, ale także może doprowadzić do naruszenia centralnego systemu nerwowego. Przejawienie się syndromów jest ściśle związane ze stresorami przypominającymi traumatyczne wydarzenie, a mogą je stymulować procedury prawne dotyczące konwencji haskiej.

W moim badaniu odnoszę się do traumy związanej z wydarzeniami w wewnątrz rodziny, które w efekcie doprowadziły do decyzji i podjęcia działań, czego skutkiem było uprowadzenie dziecka przez jednego rodzica do innego kraju. W związku, z czym zakładam hipotetycznie, że stresorami wskazującymi na występowanie symptomów PTSD będą wspomnienia i wszelkie inne odniesienia się do wydarzeń związanych z samym uprowadzeniem dziecka, jak i tych uprzedzających te wydarzenia i następujących w konsekwencji rozpoczętych procedur prawnych wynikających z konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicą.

W badaniu interesuje mnie zatem ponowne przeżywanie traumy w wyniku spraw sądowych, które wymuszają powrót do tamtych wspomnień oraz wywołują stres związany z możliwością utraty dziecka, a także sytuacja po zakończeniu procedur prawnych, gdy dziecko zostało odebrane. Tezą, jaką stawiam, jest, że osoby te przy silnym stanie przeżyć emocjonalnych wywołanych wspomnieniem powodują nasilenia natężenia stresu i wtórne przeżywanie pierwotnego traumatycznego wydarzenia na nowo. Przeżywane traumy związanej z decyzją o wyjeździe z dzieckiem od drugiego rodzica opuszczając kraj, w którym wszyscy żyli może być wzmacniane przez ponowne przeżywanie tej sytuacji w związku z postępowaniami, ale także po ich zakończeniu, gdy następuje często próba siłowa odebrania dziecka rodzicowi i wywiezienie dziecka do kraju, z którego przyjechał z tym rodzicem wbrew woli lub braku wiedzy drugiego rodzica i tak rozumianą traumę w kontekście transgranicznych postępowań będę stosowała.

Wskaźnikami występowania PTSD są stany psychiczne osoby, która przeżyła traumę uprowadzenia dziecka za granicą lub była osobą, które dziecko uprowadzono za granicą przed drugiego rodzica, które wskazują na symptomy określone w zastosowanym kwestionariuszu, ale także ich natężenie i częstotliwość występowania, gdyż właśnie czas tych objawów oraz ich stopień nasilenia są w dużej mierze właściwymi wskazują na występowanie PTSD niż sama korelacja występujących zbiorczo symptomów stresu, które może mieć innych charakter niż PTSD. Wskaźniki zatem odnoszą się do sytuacji wyjazdu za granicę z dzieckiem klasyfikowanym jako cywilne uprowadzenie dziecka najczęściej z kraju rezydencji za granicą Polski i wyjazdem z dzieckiem do Polski, w której wszczynane są procedury wydania dziecka za granicę przez rodziców dziecka pozostających za granicą a oskarżanych przez tych, co wyjechały o stosowanie przemocy.

Wskaźniki oraz ich nasilenie i częstotliwość wynikają z zastosowanej skali do diagnostyki klinicznej PTSD według kryteriów diagnostycznych DSM IV podzielonej na kryteria (A) odnoszące się z poprzedniej definicji DSM-III-R uwzględniające zagrożenia integralności psychicznej a pominięte w kryterium 1 warunku diagnostyki DSM IV wcześniej wyjaśnionej, kryterium (B) ciągłości doświadczenia traumatycznego wydarzenia, kryterium (C) unikania bodźców związanych z urazem i osłabieniem normalnej reaktywności, kryterium (D) trwałych objawów nadpobudliwości niewystępujących przed urazem, kryterium (E) zaburzeń według kryteriów B, C i D utrzymujących się ponad miesiąc, kryterium (F) zaburzeń powodujących kliniczne znaczące pogorszenie samopoczucia lub upośledzenie społeczne i zawodowe bądź innych ważnych obszarów funkcjonowania, a także objawów PTSD w ciągu życia i cech z nimi powiązanych.

Cechami powiązanymi są: poczucie winy z powodu działania lub zaniechania działania, poczucie winy wobec dziecka, obniżenie stopnia świadomości otoczenia i derealizacja. Także występowanie cech powiązanych wynikać będzie z ich występowania oraz częstotliwości i nasilenia, a także określenia, od kiedy one występują. Pytania dotyczące cech powiązanych zostały dopasowane do wydarzenia uprowadzenia dziecka przez rodzica, gdzie poczucie winy z powodu działania jest związane z aktem uprowadzeniem dziecka, następnie czy rodzic odczuwa poczucie winy wobec dziecka w związku z jego uprowadzeniem, jaki miało to wydarzenie wpływ na kontakt z otoczeniem i derealizacją rozumianą jako poczucie nierealności zdarzeń oraz jak te odczucia mają związek z traumą samego wydarzenia uprowadzenia dziecka, oraz występuję odczucie depersonalizacji, oraz okresu, od jakiego one występuje.

Maja Ruben

FRAGMENT PUBLIKACJI DOTYCZĄCEJ PRZEPROWADZONYCH BADAŃ WŁASNYCH MAI RUBEN NA TEMAT PTSD U RODZICÓW W TRANSGRANICZNYCH SPRAWACH RODZINNYCH.

© WSZELKIE PRAWA PUBLIKACJI BEZ ZGODY AUTORA ZASTRZEŻONE

1Siwy Anna, Kozak Beata, Zespół stresu pourazowego i style radzenia sobie ze stresem – uwarunkowania genetyczne i środowiskowe szacowane metodą studiów rodzinnych, w: Pod. Red. Strelau Jan, Osobowość a ekstremalny stres, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, s. 343

2Torres Felix , What Is Posttraumatic Stress Disorder?, https://www.psychiatry.org/patients-families/ptsd/what-is-ptsd , Wejście: 06.09.2020

3Torres Felix , What Is Posttraumatic Stress Disorder?, https://www.psychiatry.org/patients-families/ptsd/what-is-ptsd , Wejście: 06.09.2020

4Briere John, Scott Catherine, Podstawy Terapii Traumy. Diagnoza i metody terapeutyczne, Instytut Psychologii Zdrowia Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 2010, s.17-18

5Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Third Edition – Revised) DSM-III-R, http://www.cirp.org/library/psych/ptsd/?fbclid=IwAR38QuMc7cLlw8p1rX6KBAuQPT7lfW0HxCeyxKBYyN4VsasJzl2SZBDqUKw , Wejście 08.09.2020

Wnioski o interwencje Rzeczników Praw Dziecka i Praw Obywatelskich

W Dniu Dziecka wnieśliśmy do Rzecznika Praw Dziecka i Rzecznika Praw Obywatelskich o interwencje w sprawach bezpodstawnych ograniczeń uprawnień organizacji pozarządowych w postępowaniach sądowych dotyczących najlepiej pojętego interesu dziecka.

Na podstawie art. 9 ust. 1 w związku z art. 8 ust 1. Ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2020 r., poz. 627) wnosimy o podjęcie właściwych działań w zakresie wyjaśnienia powtarzającej się sytuacji niedopuszczania organizacji pozarządowych w postępowaniach sadowych.

Obserwujemy tendencję nie dopuszczania organizacji pozarządowych w tym Pantarey Fundacja w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie oraz Sądzie Okręgowym we Wrocławiu w których sądy ograniczają uprawnienia wynikające z art. 61 ust. 2 k.p.c.

Sytuacja w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie wygląda w ten sposób, że bez wydania postanowień oraz bez jakiegokolwiek wyjaśnień są odrzucane prawidłowo wniesione wnioski o przystąpienie do spraw za zgodą zainteresowanych obywateli w sprawach z Konwencji Haskiej. Natomiast w Sądzie Okręgowym we Wrocławiu są odrzucane wnioski o udział organizacji pozarządowych stosując błędne podstawy prawne w sprawach o wydanie zarządzenia przez sąd opiekuńczy w sytuacji zagrożenia dobra dziecka.

Udział organizacji pozarządowych jest istotny gdyż w tych procesach obserwujemy tendencje naruszania przez sądy zasadę równości w który bezpodstawne bezpośredniu lub pośrednio różnicuje się praw i obowiązki obywateli. Chodzi o stosowanie art. 579(4) § 6 Ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych [Dz.U. 2018 poz. 416]. Przepis ten wyłącza stosowanie wobec obywateli w sprawach z konwencji haskiej ds. dzieci przepisów dostępnych dla innych obywateli w sprawach krajowych naruszając według nas art. 32 oraz w związku z tym art. 45 Konstytucji RP.

Zgodnie z tym przepisem nie stosuje się w sprawach z konwencji haskiej art. 573 oraz 576 oraz 577 k.p.c.. Niestosowanie art. 573 k.p.c. i 576 k.p.c. narusza przy tym prawa dziecka do udziału w postępowaniu we własnej sprawie także naruszenia art. 12 Konwencji o Prawach Dziecka. Należy przy tym zauważyć, że Konwencja Praw Dziecka jest międzynarodowym prawem publicznym i sądy stosują ją bezpośrednio jako suwerennie ratyfikowane zobowiązanie międzynarodowe przez państwa sygnatariuszy w tym Polskę a jak przepisy ustawy są wobec niej sprzeczne sędziowie mają prawo te zapisy ustawy zignorować ale w praktyce nie stosują. Natomiast niestosowanie art. 577 k.p.c. w sprawach z konwencji haskiej w sposób zasadniczy zmieniło możliwość ochrony interesu dziecka w Polsce gdyż w większości spraw w których dzieci zostały w Polsce w tych sprawach ten artykuł był podstawą dla sądów do orzekania o pozostaniu dzieci w Polsce ze względu na najlepiej pojęty interes dziecka wynikający z Konwencji o Prawach Dziecka. Obecnie obserwujemy, że proces w sprawach z konwencji haskiej ds. dzieci przebiega jak procedura administracyjna a nie jak postępowanie przez sądem w którym prawa do rzetelnego procesu sądowego dla obywateli oraz prawa dziecka do udziału w postępowaniach sądowych ich dotyczących są całkowicie nie respektowane.

W związku z tym wielokrotnie wnosiliśmy o dostęp do tych spraw o ile jeszcze wcześniej byliśmy dopuszczani to teraz nasze wnioski są odrzucane bez wydawania nawet postanowień oraz na błędnych podstawach k.p.c. nie odnoszących się do udziału organizacji pozarządowych. Ostatnie sprawy dotyczą postępowania z Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w sprawie z konwencji haskiej ds. dzieci oraz Sądu Okręgowego we Wrocławiu w sprawie o wydanie zarządzenia przez sąd opiekuńczy w sytuacji zagrożenia dobra dziecka.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu ogranicza prawa organizacji pozarządowych w ochronie praw obywatelskich i praw dziecka na błędnej podstawie prawnej

Pantarey Fundacja pismem z dnia 4 maja 2020 r. zgłosiła swój udział, jako organizacja pozarządowa w postępowaniu apelacyjnym w przedmiocie wydania zarządzeń w trybie art. 109 k.r.o. (wydanie zarządzenia przez sąd opiekuńczy w sytuacji zagrożenia dobra dziecka). Postępowanie toczyło się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu. Fundacja zgłosiła przystąpienie do postępowania po stronie jednej z uczestniczek.

W uzasadnieniu wniosku Fundacja wskazała, że zachodzi przesłanka umożliwiająca przystąpienie do sprawy z art. 61 §1 pkt 5 k.p.c. w związku z §7 statutu Pantarey Fundacji. Stosownie do art. 61 §1 pkt 5 k.p.c. organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w sprawach o ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli. Z kolei §7 pkt i) statutu Fundacji wskazuje, że Fundacja realizuje swoje cele poprzez m.in. działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn. W §7 pkt 6 statutu wskazano także, że Fundacja realizuje swoje cele poprzez działalność na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka. Fundacja argumentowała, że w przedmiotowym postępowaniu naruszono prawo uczestniczki do rzetelnego procesu (art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), a także naruszono prawa dziecka wynikające z Konwencji o prawach dziecka.

Postanowieniem z dnia 8 maja 2020 r. Sąd Okręgowy odmówił dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania Pantary Fundacji. W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd stwierdził, że udział organizacji pozarządowych w postępowaniu nieprocesowym jest bardzo ograniczony. W ocenie Sądu możliwość przystąpienia organizacji pozarządowej do postępowania nieprocesowego uzależniona jest od tego, czy jest ona zainteresowanym w rozumieniu art. 510 §1 k.p.c. Stosownie do ww. przepisu zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania, może on wziąć udział w każdym stanie sprawy aż do zakończenia postępowania w drugiej instancji. Jak zauważył Sąd ,,brak uprzedniego pozytywnego przesądzenia o istnieniu podmiotu zainteresowanego w sprawie czyni przedwczesnym rozważania w przedmiocie nabycia statusu uczestnika postępowania”. Dalej Sąd stwierdził, że Pantarey Fundacja nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 510 §1 k.p.c. we wstąpieniu do niniejszego postępowania. Sąd zauważył przy tym, że ,,określone uprawnieninia wymienione w art. 61-63 k.p.c. mogą być przez nie realizowane po spełnieniu konkretnych ustawowych przesłanek wyłącznie w procesie”

Z przedstawionym powyżej rozumowaniem Sądu nie można się zgodzić. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 8 k.p.c. ustanawia ogólną zasadę udziału organizacji pozarządowych w postępowaniu sądowym. Stosownie do ww. przepisu organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach przewidzianych w ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w toczącym się postępowaniu. Ww. przepis umiejscowiony jest pośród przepisów ogólnych kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten ma więc zastosowanie zarówno do postępowania procesowego, jak i nieprocesowego.

Przepisem szczegółowym, określającym uprawnienie organizacji pozarządowych do wstępowania do postępowania jest art. 61 §1 k.p.c. Stosownie do ww. przepisu organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w określonych sprawach (m.in. w sprawach o ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli). Stosownie do §2 ww. przepisu w sprawach wymienionych w §1 organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, przystąpić do niej w toczącym się postępowaniu. Ww. przepis umiejscowiony jest w kodeksie postępowania cywilnego, w tytule III ,,Organizacje pozarządowe”, który z kolei znajduje siew księdze pierwszej ,,Proces” części pierwszej ,,Postępowanie rozpoznawcze”. Umiejscowienie ww. przepisu wskazuje, że w pierwszej kolejności ma on zastosowanie do postępowania procesowego. Na powyższe wskazuje również sama treść przepisu mówiąca o ,,wytaczaniu powództwa”. Należy jednak pamiętać, że przy stosowaniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego fundamentalne znaczenie ma art. 13 §2 k.p.c., stosownie do którego przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Przepis art. 13 §2 k.p.c. nakazuje więc odpowiednio stosować przepisy dotyczące organizacji pozarządowych (tj. art. 61–63 k.p.c.) w postępowaniu nieprocesowym, chyba, że takie stosowanie wyłączone jest przez jakiś przepis szczególny. Podkreślić należy, że nie istnieje jednak żaden przepis szczególny dotyczący postępowania nieprocesowego, który wyłączałby albo nawet ograniczałby stosowanie przepisów o organizacjach pozarządowych w nie procesie. Takich przepisów nie zawiera w szczególności Tytuł I ,,Przepisy ogólne” Księgi drugiej ,,Postępowanie nieprocesowe” kodeksu postępowania cywilnego. Jedyny przepis szczególny dotyczący postępowania nieprocesowego, tj. art. 546 §3 k.p.c. nie ogranicza ale rozszerza (w stosunku do art. 61 k.p.c.) krąg organizacji pozarządowych uprawnionych do wstąpienia do postępowania sądowego. Stosownie do ww. przepisu organizacje pozarządowe, do których zadań statutowych należy ochrona praw osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Wbrew twierdzeniu Sądu Okręgowego przepis art. 510 §1 k.p.c. w żaden sposób nie ogranicza uprawnienia organizacji pozarządowych do przystąpienia do postępowania nieprocesowego. W szczególności ww. przepis nie ustanawia (w stosunku do art. 61 §1 k.p.c.) dodatkowej przesłanki przystąpienia takiej organizacji do postępowania nieprocesowego. W tym miejscu należy raz jeszcze przytoczyć treść art. 13 §2 k.p.c., stosownie do którego przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Brzmienie ww. przepisu jednoznacznie wskazuje, że jedynie przepis szczególny (w stosunku do ogólnego przepisu jakim jest w tym wypadku art. 61 §1 k.p.c.) może ograniczyć albo wyłączyć stosowanie art. 61 §1 k.p.c. do postępowania nieprocesowego.

Przepis art. 510 §1 k.p.c. takim przepisem nie jest. Nie jest to bowiem przepis szczególny, ale ogólny, ustanawiający ogólną zasadę, zgodnie z którą prawo do wzięcia udziału w postępowaniu ma każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania nieprocesowego. Przepisy postępowania nieprocesowego zawierają również regulacje określające w sposób bardziej szczegółowy krąg podmiotów, które mogą albo muszą być stronami w postępowaniu nieprocesowym (art. 546 §1 i 2 k.p.c. i art. 626(1) §2 k.p.c.). Należy jednak podkreślić, że gdyby intencją racjonalnego ustawodawcy było odmienne uregulowanie zasad udziału organizacji pozarządowej w postępowaniu nieprocesowym, kodeks postępowania cywilnego zawierałby konkretny przepis, albo wprost wyłączający stosowanie art. 61-63 k.p.c. w nie procesie, albo też wskazujący, że organizacje pozarządowe mają prawo wziąć udział w nie procesie, o ile są zainteresowanymi w rozumieniu art. 510 §1 k.p.c. (a więc, o ile spełniają dodatkową przesłankę, niewymienioną w art. 61–63 k.p.c.). Jak zauważono wyżej, kodeks postepowania cywilnego takich przepisów jednak nie zawiera.

Podkreślić należy, że pogląd, iż organizacja pozarządowa, aby wstąpić do postępowania nieprocesowego nie musi mieć interesu prawnego w rozumieniu art. 510 §1 k.p.c. podziela również doktryna. Jak zauważa M. Manowska ,,Do udziału w postępowaniu nieprocesowym prokuratora oraz Rzecznika Praw Obywatelskich zastosowanie ma art. 7, tj. mogą oni żądać wszczęcia postępowania oraz wziąć udział w postępowaniu. Udział w postępowaniu organizacji pozarządowych jest istotnie ograniczony w porównaniu z procesem, a to z uwagi na charakter spraw wskazanych w art. 61, które, co do zasady, nie są rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym (zob. jednak art. 565 § 2 w zw. z art. 61 § 1 i 2 oraz art. 546 § 3).” Manowska Małgorzata (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom II., art. 510, za: LEX. Autor komentarza słusznie zauważa, że wprawdzie udział organizacji pozarządowych w postępowaniu nieprocesowym jest ograniczony, ale wyłącznie z uwagi na charakter spraw wskazanych w art. 61 k.p.c., a nie na konieczność spełnienia przez te organizacje dodatkowej przesłanki w postaci posiadania interesu prawnego (w rozumieniu art. 510 §1 k.p.c.).

Na zakończenie warto podkreślić, że przywołane powyżej przepisy kodeksu postępowania cywilnego należy zawsze interpretować w świetle zasad ogólnych, w tym wymienionej w art. 8 k.p.c. zasady udziału organizacji pozarządowej w postępowaniu sądowym, stanowiącej realizację konstytucyjnej zasady wolności tworzenia i działania stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji (art. 12 Konstytucji RP). Celem wstąpienia organizacji pozarządowych do postępowania w świetle art. 8 k.p.c. jest zawsze ,,ochrona praw obywateli”. Odnotowując powyższe, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uznania, że realizacja tego celu poprzez zagwarantowanie udziału organizacji pozarządowej w postępowaniu przed sądem, miałaby się ograniczać głównie do postępowania procesowego, a jednocześnie być radykalnie ograniczona w postępowaniu nieprocesowym. Postępowanie nieprocesowe, mimo wszelkich odmienności w stosunku do postępowania procesowego, jest przecież również postępowaniem, w którym ochrona praw obywateli powinna być zagwarantowana wszelkimi przewidzianymi prawem środkami.

Interwencja w sprawie praw dziecka w postępowaniu transgranicznym w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie

W dniu 6 maja 2020 r. przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie odbyła się rozprawa w sprawie o nakazanie powrotu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej za granicę prowadzonej na podstawie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę z dnia 15 października 1980 r. (tzw. Konwencja haska).

Sprawa dotyczyła dwójki małoletnich dzieci (w wieku 5 i 6 lat), których matka zabrała je z Austrii do Polski w obawie przed negatywnymi skutkami wynikającymi dla nich z agresywnych zachowań ich ojca.

Posiedzenie Sądu Apelacyjnego 6 maja 2020 na której pełnomocnik fundacji ( w zielonej maseczce) przedstawił stanowisko na podstawie art. 63 k.p.c.

Fundacja zgłosiła chęć przystąpienia do sprawy na podstawie art. 61§2 k.p.c. po stronie uczestniczki postępowania, tj. matki dzieci. Niestety Sąd nie dopuścił Fundacji do udziału w niniejszym postępowaniu. Sąd nie wydał przy tym (wbrew przepisom postępowania cywilnego) formalnego postanowienia o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie. Sąd nie skorzystał również z możliwości, którą przewiduje art. 357§5 k.p.c., tj. nie wskazał zasadniczych powodów swojego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, Fundacja na postawie art. 63 k.p.c. przedstawiła sądowi w formie pisemnej swoje stanowisko w sprawie.

W swoim stanowisku Fundacja przychyliła się do wniosków uczestniczki zawartych w apelacji i wskazała na szczególną zasadność wniosku o uchylenie postanowienia sądu I instancji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie Fundacji błędy popełnione przez sąd I instancji pozwalały na przyjęcie, że nie rozpoznał on istoty sprawy.

Przedstawiciele Pantarey oraz wnioskodawczyni o interwencje w sprawie.

Zasadniczym błędem sądu I instancji było naruszenie art. 12 ust.1 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. Stosownie do ww. przepisu: Państwa-Strony zapewniają dziecku, które jest zdolne do kształtowania swych własnych poglądów, prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, przyjmując je z należytą wagą, stosownie do wieku oraz dojrzałość dziecka.

W ocenie Fundacji na gruncie ww. przepisu należy odróżnić przysługujące dziecku prawo do wyrażania własnych poglądów od obowiązku uwzględnienia tych poglądów przez sąd. Jedynym kryterium tego, czy prawo do wrażenia poglądu przysługuje dziecku jest ,,zdolność do kształtowania swych własnych poglądów”. Taka zdolność przysługuje nawet bardzo małym dzieciom. Zupełnie inne kryteria dotyczą wzięcia pod uwagę tak wyrażonego przez dziecko poglądu. Przepis konwencji jako kryteria uwzględnienia poglądu dziecka wskazuje ,,wiek” oraz ,,dojrzałość dziecka”. W ocenie Fundacji w niniejszej sprawie dzieci stron powinny mieć możliwość powiedzenia wprost czy chcą wracać do poprzedniego miejsca pobytu (Austria), czy też chcą pozostać w Polsce.

W dalszej części stanowiska Fundacja przychyliła się do wniosku uczestniczki o dopuszczenie dowodu z nowej opinii biegłego psychologa dziecięcego na okoliczność stosowania przez wnioskodawcę przemocy oraz zwróciła uwagę na możliwe naruszenie prawa dzieci do nauki (wynikającego m.in. z art. 28 Konwencji o prawach dziecka), gdyby miały one powrócić do Austrii i kontynuować naukę w austriackim przedszkolu, nie znając przy tym w wystarczającym stopniu języka niemieckiego.

W przedmiotowej sprawie sąd przyjął opinię fundacji ale nie uwzględnił wniosku strony matki i postanowił wydać dziecko do Austrii. Niestety to już kolejny wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie nieuwzględniającego najlepiej pojętego interesu dziecka mechanistycznie stosując Konwencję Haską z 1980 r.. Wydaje się, że reforma rządowa zawężająca sąd drugiej instancji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie obniżyła zdecydowanie ochronę prawną dzieci i praw człowieka w stosunku do stanu przed wprowadzeniem Ustawy o organie centralnym z 2018 roku.

Fundacja nadal będzie interweniowała w sprawach naruszeń Konwencji o Prawach Dziecka przez polskich sędziów i przedstawi na ten temat raport we wrześniu 2020 r. na corocznej największej konferencji międzynarodowej Human Dimension Implementation Meetings dotyczącej naruszeń praw człowieka przez państwa członkowskie w tym Polskę do OBWE.

Powołanie Ośrodka Kształcenia Sądowych Specjalistów oraz Centrum Interwencji Prawnej

Ośrodek Kształcenia Sądowych Specjalistów Pantarey

Pantarey Fundacja na podstawie rozszerzonych celów statutowych fundacji w 2019 roku oraz doświadczeniu w udziale na podstawie art 61 § 2 k.p.c. w transgranicznych sprawach rodzinnych postanowiła ustanowić Ośrodek Kształcenia Sądowych Specjalistów (OKSS) w którym będzie prowadziła szkolenia skierowane dla specjalistów sądowych i biegłych, wydawała opinie do sądów na podstawie art 63 k.p.c. oraz prowadziła zajęcia terapeutyczne w ramach realizowanych celów statutowych:

  • POMOCY POLONII ZA GRANICĄ I POLAKOM W POLSCE.
  • OCHRONĘ RÓWNOŚCI ORAZ NIEDYSKRYMINACJI PRZEZ BEZPODSTAWNE BEZPOŚREDNIE LUB POŚREDNIE ZRÓŻNICOWANIE PRAW I OBOWIĄZKÓW OBYWATELI.
  • POMOC SPOŁECZNĄ, W TYM POMOCY RODZINOM I OSOBOM W TRUDNEJ SYTUACJI ŻYCIOWEJ ORAZ WYRÓWNYWANIA SZANS TYCH RODZIN I OSÓB.
  • DZIAŁALNOŚĆ NA RZECZ RODZINY, MACIERZYŃSTWA, RODZICIELSTWA, UPOWSZECHNIANIA I OCHRONY PRAW DZIECKA W TYM PRAW DZIECKA ORAZ SPRAW O ALIMENTY.
  • OCHRONĘ I PROMOCJĘ ZDROWIA.

Pomoc w ramach OKSS będzie realizowana w ramach odpłatnej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej fundacji.

Centrum Informacji Prawnej Pantarey

Nową jednostką będzie także powołane Centrum Interwencji Prawnej (CIP) które na podstawie art. 61 § 1 k.p.c. będzie wytaczało powództwa za zgodą osób fizycznych w zakresie:

  • Alimentów.
  • Ochrony równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli.
  • Ochrony środowiska.
  • Ochrony konsumentów.
  • Ochrony praw własności przemysłowej.

Pomoc w ramach CIP dotycząca spraw ochrony równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli będzie realizowana w ramach nieodpłatnej działalności pożytku publicznego.

CIP będzie także pomagał w sporządzaniu skarg do prezesów sądów na podstawie art. 41b § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych a także wniosków o postępowania dyscyplinarne na podstawie ww. ustawy w art. 41d, podjęcie czynności dyscyplinarnych Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz zgłoszeń do Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej na sędziów naruszających prawa obywatelskie, człowieka i podstawowe wolności obywateli Polski.

Michał Specjalski: Sąd Najwyższy odmawia informacji publicznej

Fundacja Pantarey oprócz interwencji w konkretnych sprawach sądowych w Polsce i za granicą analizuje zmiany zachodzące w polskim systemie prawnym pod względem ochrony interesu prawnego polskich obywateli w sprawach transgranicznych. Od wejścia w życie ustawy porządkującej rodzinne sprawy transgraniczne, czyli ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych, która weszła w obieg prawny 27 sierpni 2018 roku, przyglądamy się praktycznemu jej funkcjonowaniu.

W tekście Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych. Analiza po roku obowiązywania ustawy w praktyce analizowaliśmy ustawę po roku jej obowiązywania a przed konferencję Human Dimension Implementation Meetings, która odbyła się 16-27 września 2019 roku w Warszawie.

Instytucją kompetentną w zakresie udostępnienia w trybie informacji publicznej informacji okazało się najbardziej Ministerstwo Sprawiedliwości RP będące ustawowym i wynikającym z konwencji haskiej „organem centralnym”. Prokuratura Generalna RP uzupełniła informacje dotyczącej zastosowania przez Prokuratura Generalnego RP nadzwyczajnej instytucji skargi kasacyjnej w sprawach z konwencji haskiej. O problematycznym stosowaniu skargi kasacyjnej w postępowaniach transgranicznych gdzie dawno po wydaniu dziecka do obcego kraju stosowany jest faktycznie nieskuteczny instrument prawny, pisaliśmy ww. tekście.

Niestety, ale jedynie Sąd Najwyższy RP był jedyną instytucją dwukrotnie odmawiającym fundacji Pantarey przez urzędnika a ponownie (mimo nie wnoszenia ponownego wniosku) przez samą Prezes Sądu Najwyższego RP informacji publicznej w sprawie orzeczeń dotyczących konwencji haskiej twierdząc, że informacje, których celem było przedstawienie społecznego problemu na konferencji praw człowieka w OBWE, nie jest w interesie publicznym oraz że Sąd Najwyższy miałby problemy techniczne w ich udostępnieniu fundacji Pantarey.

Pismo Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego RP Prof. dr hab. Małgorzaty Gersdorf o odmowie udzielenia informacji publicznej w sprawach z Konwencji Haskiej

Natomiast w związku uzupełnieniem informacji publicznej przez Ministerstwo Sprawiedliwości RP na ponowny wniosek fundacji dotyczącej faktycznej ilości rozpatrywanych spraw z konwencji haskiej odpowiedział Wydział Międzynarodowych Postępowań Rodzinnych w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości RP.

W związku, z czym prezentujemy dane w liczbach w latach 2016, 2017 i 2018 w odpowiedzi na informację publiczną z dnia 7 listopada 2019 udzieloną fundacji Pantarey:

  • W 2016 r. zarejestrowano 95 wniosków na podstawie konwencji haskiej w sprawie cywilnych aspekty uprowadzenia dziecka za granicę;
  • W 2017 r. zarejestrowano 122 wnioski z konwencji haskiej w sprawie dzieci (128% wniosków z 2016 r.);
  • W 2018 r. Zarejestrowano 133 wnioski z konwencji haskiej w sprawie dzieci (140% z 2016 r.)

Wnioski zarejestrowane w sądach, z których część mogła zostać złożona za pośrednictwem organu centralnego.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • W 2016 r. 37 wniosków o wydanie dziecka odrzucono, a 27 wniosków przyjęto;
  • W 2017 r. 45 wniosków o wydanie dziecka odrzucono (122% z 2016 roku), a 17 wniosków przyjęto (63% z 2016);
  • W 2018 r. 43 wnioski o wydanie dziecka odrzucono (116% z 2016), a 11 wniosków przyjęto (41% z 2016).

Ministerstwo Sprawiedliwości w korespondencji z zagranicznymi organami centralnymi używa terminu „dismiss the application” – oddalić wniosek, „give the return order” – nakazać powrót. Dla zobrazowania ilości i rodzajów orzeczeń wydawanych przez polskie sądy należy uwzględnić dodatkową kategorię rozstrzygnięć, a mianowicie umorzeń postępowań z powodu cofnięcia wniosku lub powrotu dziecka do państwa, w którym miało miejsce stałego pobytu przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • W 2016 r. wydano 34 postanowienia o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej;
  • W 2017 r. wydano 40 postanowień o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej;
  • W 2018 r. wydano 30 postanowień o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej.

W 2014 roku było to 17 a w 2015 roku 27 postanowień, ale przedstawiamy powyżej zgodnie z trzy letnim zestawieniem dla porównania z otrzymanych danych z wcześniejszej informacji publicznej z 19 września 2019 roku. Najbardziej kontrowersyjne dane dotyczyły liczby spraw w poszczególnych latach, które wpłynęły, a które były rozstrzygnięte w danym roku.

  • W 2016 r. 37 wniosków odrzucono, a 27 wniosków przyjęto na ogół 95 wniosków – (37 + 27) w sądach czyli 89% wniosków. Natomiast 10 pozostałych wniosków stanowiących 11% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach).
  • W 2017 r. 45 wniosków odrzucono, a 17 wniosków przyjęto na ogół 122 wniosków – (45 + 17) w sądach czyli 51% wniosków. Natomiast 60 pozostałych wniosków stanowiących 49% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach).
  • W 2018 r. 43 wniosków odrzucono, a 11 wniosków przyjęto na ogół 133 wniosków – (45 + 11) w sądach czyli 41 % wniosków. Natomiast 77 pozostałych wniosków stanowiących 58% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach),

Nie można porównywać ilości nowych wniosków z ilością spraw zakończonych prawomocnie w danym roku (…) Tożsamość liczbowa między liczbą wniosków i liczbą spraw załatwionych miała by miejsce tylko wówczas, gdyby wszystkie wnioski zarejestrowane w sądach w danym roku, zostały w tym samym roku rozpoznane.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019

W wyniku wyjaśnień Naczelnika Wydziału Międzynarodowych Postępowań Rodzinnych w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że wraz z rosnącą liczbą spraw z konwencji haskiej, jakie wpływały do organu centralnego lub bezpośrednio do polskich sądów zwiększała się liczba spraw niezakończonych w roku, w którym te wnioski wpływały. Należy zwrócić uwagę, że w liczbach bezwzględnych przedłużenie postępowań przyczyniło się według autora do zmniejszenia liczby wydawanych dzieci za granicę z konwencji haskiej. Warto przytoczyć powyższe statystyki, aby zauważyć, że dokładnie sprawdzenie przez sądy spraw z konwencji szczególnie sprawdzając dobro dziecka, sprzyja pozostawieniu dziecka w Polsce i niewydalaniu ich zza granicę Polski.

Ministerstwo Sprawiedliwości RP w swej informacji publicznej z dnia 7 listopada podkreśla, że:

Uczestnicy tego rodzaju postępowań aktualnie dysponują trzema środkami prawnymi umożliwiającymi wzruszenie wydanych orzeczeń sądowych.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • Apelacji od orzeczeń nieprawomocnych.
  • Skargi kasacyjnej od orzeczeń prawomocnych.
  • Skargi nadzwyczajnej od orzeczeń prawomocnych.

O skuteczności ww. instrumentów nadzwyczajnych przy jednoczesnym ograniczeniu i rozróżnieniu praw obywateli w stosowaniu art. 577 k.p.c. w międzynarodowych sprawach transgranicznych wobec obywateli postępowań krajowych fundacja wielokrotnie krytycznie się wypowiadała także na proteście matek i ojców, jaki odbył się 15 grudnia 2019 r. pod Ministerstwem Sprawiedliwości RP.

Autor: Michał Specjalski

 

Protest pod Ministerstwem Sprawiedliwości zorganizowanych środowisk matek i ojców z udziałem fundacji Pantarey 15 grudnia 2019 r. 

  • W wypowiedzi przedstawiciel fundacji Pantarey przetaczał informacje o wprowadzeniu 4 kwietnia 2019 roku autopoprawki do projektu zmiany Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (druk sejmowy nr 3254) oraz niektórych innych ustaw (UD392) gdzie wycofano planowaną penalizację porwań rodzicielskich pod presją społeczną także fundacji Pantarey.
  • Mówiliśmy także o szkodliwym zapisie w ustawie o organie centralnym tj. wyłączeniu ze stosowania art. 577 k.p.c. pozwalający zmienić postanowienie przez sąd także w sprawach z konwencji haskiej w odróżnieniu od spraw krajowych co może być niekonstytucyjnym rozróżnieniu praw obywateli RP.
  • Przytoczyliśmy kwestię wysyłanie Europejskich Nakazów Aresztowania wobec polskich rodziców przez państwa europejskie, które karząc rodziców mających pełnie praw rodzicielskich o porwanie własnego dziecka, naruszają art. 8 EKPCz czyli prawa do życia prywatnego i rodzinnego.
  • Postulowaliśmy także nowelizację ustawy o organie centralny, aby zobowiązać sądy do obligatoryjnego przesłuchania dzieci zgodnie z art. 12 Konwencji Praw Dziecka, gdyż sądy tego często nie robią szczególnie w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie będący jedyną instytucją odwoławczą w sprawach z konwencji haskiej z 1980 r.
  • Postulowaliśmy także nowelizację ustawy o organie centralnym, aby wykreślić wydaje się niekonstytucyjny art. 579(4) § 6 Ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych [Dz.U. 2018 poz. 416]  Przepis ten wyłącza stosowanie wobec obywateli w sprawach z konwencji haskiej przepisów dostępnych dla innych obywateli poza tym wyłączenie przepisu art. 573 oraz 576 k.p.c tj. udziału małoletniego narusza także art. 12 Konwencji o Prawach Dziecka. Należy przy tym zauważyć, że Konwencja Praw Dziecka jest międzynarodowym prawem publicznym i sądy stosują ją bezpośrednio jako suwerennie ratyfikowane zobowiązanie międzynarodowe przez państwa sygnatariuszy w tym Polskę a jak przepisy ustawy są wobec niej sprzeczne sędziowie mają prawo te zapisy ustawy zignorować.
  •  Potencjalnie niekonstytucyjny Art. 579(4) § 6. mówi że: Przepisów art. 573, art. 576 oraz art. 577 nie stosuje się. Mówiących o tym, że:
    • Art. 573 k.p.c. Osobisty udział małoletniego w postępowaniu  § 1. Osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu dotyczącym jej osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych.
      § 2. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.
    • Art. 576 k.p.c. Wysłuchanie przedstawiciela ustawowego i osób bliskich osoby, której dotyczy postępowanie przed sądem opiekuńczym § 1.
      Przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd opiekuńczy wysłucha przedstawiciela ustawowego osoby, której postępowanie dotyczy. W wypadkach ważniejszych powinien ponadto w miarę możności wysłuchać osoby bliskie tej osoby.
      § 2.
      Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.
    • Art. 577 k.p.c. Przesłanka zmiany postanowienia Sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy.

Maja Ruben: Badanie zespołu stresu pourazowego rodziców w sprawach z Konwencji Haskiej

Zespół stresu pourazowego występuje w wyniku wielu różnych traumatycznych wydarzeń życiowych a jednym z nich jest rozerwanie więzi między dzieckiem a rodzicem w wyniku konfliktu o dziecko między rodzicami. Coraz więcej takich przypadków występuje w sprawach transgranicznych między migrantami ekonomicznymi w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w związkach mieszanych migrantów z autochtonami. Wejście Polski do Unii Europejskiej umożliwiło migrację pracowników do krajów członkowskich i ich osobisty rozwój ekonomiczny. Jednocześnie stworzyło to nowe sytuacje np. zawieranie związków rodzinnych na emigracji między Polakami czy związków mieszanych gdzie Polacy zawierali małżeństwa z obcokrajowcami z UE a także z migrantami spoza Europy.

Różnice międzykulturowe spowodowały pojawienie się konfliktów małżeńskich czy w związkach nieformalnych z których rodziły się dzieci. Stres wywołany zerwaniem naturalnych więzi między rodzicem a dzieckiem ma znaczenie dla rozwoju i dobra dziecka. Dochodzi do tego międzynarodowa procedura prawna i prawo rodzinne oraz karne w poszczególnych krajach wiktymizujące polskich rodziców wyjeżdżających z tych krajów do Polski. Sama konwencja haska z dnia 25 października 1980 roku nazwana jest konwencją haską dotyczącą cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sugerując, że występuje taka kategoria prawna jak uprowadzenie dziecka przez rodzica mimo, że jest to niezgodne z polskim porządkiem prawnym czyli art. 18 Konstytucji RP, art. 211 k.k. czy art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i podstawowych wolności gdzie wyraźnie rodzina jest chroniona przed ingerencją państwa w jej sprawy i władzę rodzicielską.

1.
Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2.
Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.

Instytucje między rządowe jak Unia Europejska czy Rada Europy stworzyły w związku z tymi konfliktami system współpracy prawnej między organami centralnymi państw członkowskich oraz sądami w celu zabezpieczenia dobra dziecka i transgranicznej współpracy w sprawach rodzinnych. Zasady i tryb postępowania w polskim porządku prawnym określa ustawa z dn. 26 stycznia 2018 r. o wykonaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych.1

Ustawa odnosi się do:

  • Europejskiej konwencji o uznawaniu i wykonaniu orzeczeń dotyczących pieczy na dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem tzw. ” europejskiej konwencji Luksemburskiej”;
  • Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę czyli tzw. konwencji haskiej z 1980 r.;
  • Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci czyli tzw. „konwencji haskiej z 1996”;
  • Rozporządzeniem Rady (WE) nr 2201/2003 z dn. 27 listopada 2003 r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskich.
Czy traumatyczne wydarzenia są powodem wyjazdów rodziców ze swoimi dziećmi?

Dobro dziecka w tych procedurach prawnych jest wykazywane jako najwyższy cel któremu podporządkowane są racje stron konfliktu natomiast nie istnieje w prawie międzynarodowym ścisła definicja czym to dobro jest pozostawiając tym samym sądom i biegłym duże pole do nadinterpretacji. W wyniku czego organy centralne i sądy w nie wystarczający sposób w postępowaniu sądowym czy administracyjnym zajmują się tym kluczowym zagadnieniem nie badając woli dziecka czy motywacji wywołanych traumą rodzica powracających do Polski. Prowadzi to do mechanistycznej procedury przerzucania dziecka z państwa do państwa, nie brania pod uwagę woli dziecka z którym rodzicem chce pozostać czy karania rodziców za porwania własnych dzieci, w którym najbardziej cierpią same dzieci a także ich rodzice.

Syndrom stresu pourazowego dzieci oraz rodziców w transgranicznych sporach wydaje się koncepcją teoretyczną, która może wyjaśnić i zmierzyć wymiar stanu psychicznego dziecka jak i rodziców. Może także dać materiał badawczy pozwalający w lepszy sposób zdefiniować dobro dziecka pod względem psychologicznym w kontekście z rozerwaniem związków z rodzicem. Celem będzie eksploracja tematyki stresu pourazowego w konfliktach transgranicznych odnosząc się do literatury i badań w tematyce już realizowanych, wyjaśnienie zjawiska sytuacji wydarzeń oraz przyczyn występowania PTSD w sporach o dzieci w konfliktach między krajami UE.

Konflikty transgraniczne charakteryzują się tym, że występują pomiędzy osobami z różnych narodowości i kultur posługujących się innym systemem znaków i symboli. Rodzice prowadzą spór w ramach innego państwa, w których są migrantami. Funkcjonuje tam inna kultura rozstrzygania tych sporów oraz inny system instytucjonalno- prawny często obcy i generujący konflikt z systemem urzędniczo-sądowym. W danym kraju mamy do czynienia również z konfliktem rozumienia podstawowych pojęć, które różnie są definiowane w kulturach narodowych i systemach prawnych. Migranci są siłą rzeczy obcymi i muszą przyjąć zastany system znaków i symboli w danej kulturze i je przyswajać w swoim działaniu lub wchodzą w konflikt z nimi.

W badaniu jakie przeprowadzam dotyczącym symptomów zespół stresu pourazowego u rodziców wyjeżdżających ze swoimi dziećmi badam czym jest to dobro dziecka w kontekście traumy zarówno rodzica jak i dziecka w związku z wyjazdem i powrotem dziecka. Czy symptomy traumy występują przed wyjazdem, po wyjeździe oraz po powrocie dziecka. Czy dobro dziecko możemy zmierzyć i ocenić czy jest ono naruszone w większej mierze przez tzw. „porwanie rodzicielskie” czy w wyniku procedury powrotu dziecka do kraju miejsca swojego pierwotnego pobytu. W badaniu sprawdzane jest jak rodzice przeżywają sytuację, w której odbiera się im dziecko i czy zarówno rodzice jak i dziecko przeżywają traumę w tym wydarzeniu i jakie ma to dla nich konsekwencje.

Teoretyczne ujęcie stresu pourazowego oraz istniejące kwestionariusze jego mierzenia posłużą do zbudowania matrycy badawczej pozwalającej zobiektywizować ocenę czym dobro dziecka jest wobec praktyki arbitralnego orzekania lub niepodejmowania przez sądy nawet żadnych działań w tym zakresie. W sprawach tych w ogóle nie są rozważane kwestie rodziców, którym odbierane są dzieci przez kuratorów i policję a wręcz w niektórych krajach są one skazywane za tzw. „porwania rodzicielskie” na surowe kary i także tymi przeżyciami w tym badaniu się zajmuję.

Celem badania jest stwierdzenie czy obecny system prawny wystarczająco chroni faktyczne dobro dziecka i jak wpływa na transgraniczne konflikty między rodzicami. Badanie będzie podstawą przygotowania raportu do Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, rekomendacji dla krajów sygnatariuszy ewentualnych zmian w prawie traktatowym i procedurach krajowych realizujących te ustalenia w poszczególnych państwach oraz udziału w sprawach fundacji w sprawach jako interwenient uboczny.

Jednostkami analizy będą polscy rodzice, którym wszczęto procedurę odebrania dziecka zgodnie z konwencją haską, rozporządzeniem WE tzw. Brukselą II, umieszczono dziecko w rodzinie zastępczej, umieszczono w adopcji, a także odebrano prawa rodzicielskie bądź skazano w krajach UE w związku z tzw. porwania rodzicielskie. Obszarem badań są kraje Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego a jednostkami obserwacji osoby polskiego obywatelstwa którym wszczęto wyżej wymienione procedury prawne w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej od 01 maja 2014 r. do 01 maja 2019 r. Dzięki temu zjawisko zostanie określone terytorialnie jak i czasowo badanie i będzie można dobrać właściwą próbą badawczą na podstawie danych z instytucji publicznych szczególnie przez Wydział Międzynarodowych Postępowań Rodzinnych w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości RP oraz Konsulatów RP w poszczególnych krajach UE.

Zapraszam do wypełnienia ankiety na temat zespół stresu pourazowego u rodzica w sprawach z Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. TUTAJ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrzzcz40XH-HLCvAQNMU12yUQB_OAjBy-sKpSHeV2nm9myog/viewform?fbclid=IwAR0Is7vU5y1qECRgP1PH0FbRzJlqMSJcvUXIuLmKQB-7CiMLMp9FQBl48Iw

Badanie przeprowadzone przez Maję Ruben będzie służyło interwencjom sądowym fundacji, rekomendacjom dla instytucji publicznych i międzynarodowych

Autor: Maja Ruben

1Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych, http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000416, Wejście: 16.06.2019

Relacja z seminarium Pantarey na Human Dimension Implementation Meetings 2019

Fundacja Pantarey wzięła czynny udział w tegorocznej największej na świecie dwutygodniowej konferencji dotyczącej realizacji praw człowieka i podstawowych wolności w krajach zrzeszonych w Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

W tym roku przedstawialiśmy sprawę łamania praw człowieka przez poszczególne kraje Europy zachodniej w związku z karaniem za tzw. transgraniczne porwania rodzicielskie, czyli sytuacje w których jeden rodzic z pełnymi prawami rodzicielskimi wyjeżdża z dzieckiem za granicę, w następstwie na wniosek drugiego rodzica odbiera mu się dziecko Konwencją Haską a dodatkowo skazuje na więzienie w kraju z którego wyjechał.

Fundacja wzięła udział w dyskusji na plenum i oprócz swojego wystąpienia zaprotestowała przeciwko ograniczaniu agendy konferencji do spraw związanych z krajami Europy wschodniej i Azji centralnej zupełnie nie uwzględniając łamania praw człowieka w krajach zachodniej Europy.

Zorganizowaliśmy także wydarzenie towarzyszące konferencji tzw. side event na którym przedstawiliśmy specyfikę łamania praw człowieka przez poszczególne kraje Europejskie karzące za tzw. transgraniczne porwania rodzicielskie.

Przedstawiliśmy także wstępną analizę danych uzyskanych z Ministerstwa Sprawiedliwości RP, Prokuratora Generalnego RP i Prokuratury Krajowej RP dotyczący spraw związanych z Konwencją Haską z 1980 roku dotyczącą dzieci oraz nowej ustawie regulującej prawo polskie odnośnie tych sprawy.

Naszą prezentację podsumowaliśmy rekomendacjami dla krajów łamiących art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i podstawowych wolności tzn. depenalizację porwań rodzicielskich wobec rodziców mających pełnię praw rodzicielskich a organom centralnym poszczególnych państw stosujących Konwencję Haską z 1980 roku wprowadzenie obligatoryjnego przesłuchania dzieci przez sądy w sprawach ich dotyczących zgodnie z art. 12 Konwencji Praw Dziecka.

W seminarium wzięli udział m.in. przedstawiciele Departamentu Stanu USA, Stałej Misji przy OBWE Federacji Rosyjskiej a także przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich, którzy wzięli czynny udział w sesji pytań i odpowiedzi.

Seminarium podsumowały historie dwóch Polek Aleksandry Kondrackiej Cools i Aldony Pająkowskiej, którym naruszono prawa człowieka w zakresie Konwencji Haskiej czy Europejskiego Nakazu Aresztowania w związku z oskarżeniem o tzw. transgraniczne „porwanie rodzicielskie”.

Sprawy pani Aleksandry Kondrackiej Cools i Aldony Pająkowskiej pokazały w praktyce jak faktycznie działają zarówno Konwencje Haskie i rozporządzenie Bruksela II Bis a także nowa ustawa regulująca przepisy krajowe w tym zakresie.

Zobacz także analizę: Ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych. Analiza po roku obowiązywania ustawy w praktyce.

Translate »