Michał Specjalski

Michał Specjalski: Sąd Najwyższy odmawia informacji publicznej

Fundacja Pantarey oprócz interwencji w konkretnych sprawach sądowych w Polsce i za granicą analizuje zmiany zachodzące w polskim systemie prawnym pod względem ochrony interesu prawnego polskich obywateli w sprawach transgranicznych. Od wejścia w życie ustawy porządkującej rodzinne sprawy transgraniczne, czyli ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych, która weszła w obieg prawny 27 sierpni 2018 roku, przyglądamy się praktycznemu jej funkcjonowaniu.

W tekście Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych. Analiza po roku obowiązywania ustawy w praktyce analizowaliśmy ustawę po roku jej obowiązywania a przed konferencję Human Dimension Implementation Meetings, która odbyła się 16-27 września 2019 roku w Warszawie.

Instytucją kompetentną w zakresie udostępnienia w trybie informacji publicznej informacji okazało się najbardziej Ministerstwo Sprawiedliwości RP będące ustawowym i wynikającym z konwencji haskiej „organem centralnym”. Prokuratura Generalna RP uzupełniła informacje dotyczącej zastosowania przez Prokuratura Generalnego RP nadzwyczajnej instytucji skargi kasacyjnej w sprawach z konwencji haskiej. O problematycznym stosowaniu skargi kasacyjnej w postępowaniach transgranicznych gdzie dawno po wydaniu dziecka do obcego kraju stosowany jest faktycznie nieskuteczny instrument prawny, pisaliśmy ww. tekście.

Niestety, ale jedynie Sąd Najwyższy RP był jedyną instytucją dwukrotnie odmawiającym fundacji Pantarey przez urzędnika a ponownie (mimo nie wnoszenia ponownego wniosku) przez samą Prezes Sądu Najwyższego RP informacji publicznej w sprawie orzeczeń dotyczących konwencji haskiej twierdząc, że informacje, których celem było przedstawienie społecznego problemu na konferencji praw człowieka w OBWE, nie jest w interesie publicznym oraz że Sąd Najwyższy miałby problemy techniczne w ich udostępnieniu fundacji Pantarey.

Pismo Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego RP Prof. dr hab. Małgorzaty Gersdorf o odmowie udzielenia informacji publicznej w sprawach z Konwencji Haskiej

Natomiast w związku uzupełnieniem informacji publicznej przez Ministerstwo Sprawiedliwości RP na ponowny wniosek fundacji dotyczącej faktycznej ilości rozpatrywanych spraw z konwencji haskiej odpowiedział Wydział Międzynarodowych Postępowań Rodzinnych w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości RP.

W związku, z czym prezentujemy dane w liczbach w latach 2016, 2017 i 2018 w odpowiedzi na informację publiczną z dnia 7 listopada 2019 udzieloną fundacji Pantarey:

  • W 2016 r. zarejestrowano 95 wniosków na podstawie konwencji haskiej w sprawie cywilnych aspekty uprowadzenia dziecka za granicę;
  • W 2017 r. zarejestrowano 122 wnioski z konwencji haskiej w sprawie dzieci (128% wniosków z 2016 r.);
  • W 2018 r. Zarejestrowano 133 wnioski z konwencji haskiej w sprawie dzieci (140% z 2016 r.)

Wnioski zarejestrowane w sądach, z których część mogła zostać złożona za pośrednictwem organu centralnego.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • W 2016 r. 37 wniosków o wydanie dziecka odrzucono, a 27 wniosków przyjęto;
  • W 2017 r. 45 wniosków o wydanie dziecka odrzucono (122% z 2016 roku), a 17 wniosków przyjęto (63% z 2016);
  • W 2018 r. 43 wnioski o wydanie dziecka odrzucono (116% z 2016), a 11 wniosków przyjęto (41% z 2016).

Ministerstwo Sprawiedliwości w korespondencji z zagranicznymi organami centralnymi używa terminu „dismiss the application” – oddalić wniosek, „give the return order” – nakazać powrót. Dla zobrazowania ilości i rodzajów orzeczeń wydawanych przez polskie sądy należy uwzględnić dodatkową kategorię rozstrzygnięć, a mianowicie umorzeń postępowań z powodu cofnięcia wniosku lub powrotu dziecka do państwa, w którym miało miejsce stałego pobytu przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • W 2016 r. wydano 34 postanowienia o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej;
  • W 2017 r. wydano 40 postanowień o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej;
  • W 2018 r. wydano 30 postanowień o umorzeniu postępowań o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej.

W 2014 roku było to 17 a w 2015 roku 27 postanowień, ale przedstawiamy powyżej zgodnie z trzy letnim zestawieniem dla porównania z otrzymanych danych z wcześniejszej informacji publicznej z 19 września 2019 roku. Najbardziej kontrowersyjne dane dotyczyły liczby spraw w poszczególnych latach, które wpłynęły, a które były rozstrzygnięte w danym roku.

  • W 2016 r. 37 wniosków odrzucono, a 27 wniosków przyjęto na ogół 95 wniosków – (37 + 27) w sądach czyli 89% wniosków. Natomiast 10 pozostałych wniosków stanowiących 11% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach).
  • W 2017 r. 45 wniosków odrzucono, a 17 wniosków przyjęto na ogół 122 wniosków – (45 + 17) w sądach czyli 51% wniosków. Natomiast 60 pozostałych wniosków stanowiących 49% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach).
  • W 2018 r. 43 wniosków odrzucono, a 11 wniosków przyjęto na ogół 133 wniosków – (45 + 11) w sądach czyli 41 % wniosków. Natomiast 77 pozostałych wniosków stanowiących 58% musiałoby być rozstrzygnięte w następnym roku (latach),

Nie można porównywać ilości nowych wniosków z ilością spraw zakończonych prawomocnie w danym roku (…) Tożsamość liczbowa między liczbą wniosków i liczbą spraw załatwionych miała by miejsce tylko wówczas, gdyby wszystkie wnioski zarejestrowane w sądach w danym roku, zostały w tym samym roku rozpoznane.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019

W wyniku wyjaśnień Naczelnika Wydziału Międzynarodowych Postępowań Rodzinnych w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że wraz z rosnącą liczbą spraw z konwencji haskiej, jakie wpływały do organu centralnego lub bezpośrednio do polskich sądów zwiększała się liczba spraw niezakończonych w roku, w którym te wnioski wpływały. Należy zwrócić uwagę, że w liczbach bezwzględnych przedłużenie postępowań przyczyniło się według autora do zmniejszenia liczby wydawanych dzieci za granicę z konwencji haskiej. Warto przytoczyć powyższe statystyki, aby zauważyć, że dokładnie sprawdzenie przez sądy spraw z konwencji szczególnie sprawdzając dobro dziecka, sprzyja pozostawieniu dziecka w Polsce i niewydalaniu ich zza granicę Polski.

Ministerstwo Sprawiedliwości RP w swej informacji publicznej z dnia 7 listopada podkreśla, że:

Uczestnicy tego rodzaju postępowań aktualnie dysponują trzema środkami prawnymi umożliwiającymi wzruszenie wydanych orzeczeń sądowych.

Komentarz Ministerstwa Sprawiedliwości RP z pisma z dnia 7 listopada 2019
  • Apelacji od orzeczeń nieprawomocnych.
  • Skargi kasacyjnej od orzeczeń prawomocnych.
  • Skargi nadzwyczajnej od orzeczeń prawomocnych.

O skuteczności ww. instrumentów nadzwyczajnych przy jednoczesnym ograniczeniu i rozróżnieniu praw obywateli w stosowaniu art. 577 k.p.c. w międzynarodowych sprawach transgranicznych wobec obywateli postępowań krajowych fundacja wielokrotnie krytycznie się wypowiadała także na proteście matek i ojców, jaki odbył się 15 grudnia 2019 r. pod Ministerstwem Sprawiedliwości RP.

Autor: Michał Specjalski

 

Protest pod Ministerstwem Sprawiedliwości zorganizowanych środowisk matek i ojców z udziałem fundacji Pantarey 15 grudnia 2019 r. 

  • W wypowiedzi przedstawiciel fundacji Pantarey przetaczał informacje o wprowadzeniu 4 kwietnia 2019 roku autopoprawki do projektu zmiany Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (druk sejmowy nr 3254) oraz niektórych innych ustaw (UD392) gdzie wycofano planowaną penalizację porwań rodzicielskich pod presją społeczną także fundacji Pantarey.
  • Mówiliśmy także o szkodliwym zapisie w ustawie o organie centralnym tj. wyłączeniu ze stosowania art. 577 k.p.c. pozwalający zmienić postanowienie przez sąd także w sprawach z konwencji haskiej w odróżnieniu od spraw krajowych co może być niekonstytucyjnym rozróżnieniu praw obywateli RP.
  • Przytoczyliśmy kwestię wysyłanie Europejskich Nakazów Aresztowania wobec polskich rodziców przez państwa europejskie, które karząc rodziców mających pełnie praw rodzicielskich o porwanie własnego dziecka, naruszają art. 8 EKPCz czyli prawa do życia prywatnego i rodzinnego.
  • Postulowaliśmy także nowelizację ustawy o organie centralny, aby zobowiązać sądy do obligatoryjnego przesłuchania dzieci zgodnie z art. 12 Konwencji Praw Dziecka, gdyż sądy tego często nie robią szczególnie w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie będący jedyną instytucją odwoławczą w sprawach z konwencji haskiej z 1980 r.
  • Postulowaliśmy także nowelizację ustawy o organie centralnym, aby wykreślić wydaje się niekonstytucyjny art. 579(4) § 6 Ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych [Dz.U. 2018 poz. 416]  Przepis ten wyłącza stosowanie wobec obywateli w sprawach z konwencji haskiej przepisów dostępnych dla innych obywateli poza tym wyłączenie przepisu art. 573 oraz 576 k.p.c tj. udziału małoletniego narusza także art. 12 Konwencji o Prawach Dziecka. Należy przy tym zauważyć, że Konwencja Praw Dziecka jest międzynarodowym prawem publicznym i sądy stosują ją bezpośrednio jako suwerennie ratyfikowane zobowiązanie międzynarodowe przez państwa sygnatariuszy w tym Polskę a jak przepisy ustawy są wobec niej sprzeczne sędziowie mają prawo te zapisy ustawy zignorować.
  •  Potencjalnie niekonstytucyjny Art. 579(4) § 6. mówi że: Przepisów art. 573, art. 576 oraz art. 577 nie stosuje się. Mówiących o tym, że:
    • Art. 573 k.p.c. Osobisty udział małoletniego w postępowaniu  § 1. Osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu dotyczącym jej osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych.
      § 2. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.
    • Art. 576 k.p.c. Wysłuchanie przedstawiciela ustawowego i osób bliskich osoby, której dotyczy postępowanie przed sądem opiekuńczym § 1.
      Przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd opiekuńczy wysłucha przedstawiciela ustawowego osoby, której postępowanie dotyczy. W wypadkach ważniejszych powinien ponadto w miarę możności wysłuchać osoby bliskie tej osoby.
      § 2.
      Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.
    • Art. 577 k.p.c. Przesłanka zmiany postanowienia Sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy.

Translate »